Feedback

ZO! Zelfregulatie in het onderwijs

01-10-2018 / De Hondsberg, CED-groep, PI-school De Brug en Praktikon

De observatielijst Zelfregulatie in het onderwijs (ZO!) ondersteunt leerkrachten die te maken hebben met leerlingen met zelfregulatie-problematiek. Kenmerkend voor deze leerlingen is onder andere druk, dwars, impulsief of agressief gedrag. Aan de hand van 15 items beoordeelt de leerkracht in hoeverre een leerling in staat is om zijn gedrag, gevoel en aandacht zodanig te reguleren dat hij kan leren en functioneren op school.

lees meer

Aan de hand van de resultaten op de ZO! wordt duidelijk op welk niveau een leerling zelfregulatie heeft ontwikkeld. Vervolgens kan de leerkracht de onderwijsbehoeften formuleren. Daarvoor biedt de handleiding van de ZO! zeer concrete aanknopingspunten. Indien gewenst is begeleiding bij het gebruik van de ZO! in het onderwijs mogelijk.

 

De ZO! is een instrument dat dient om vast te stellen in welke ontwikkelingsfase van zelfregulatie een leerling zich bevindt (zie de handleiding paragraaf 2.5). Het is daarnaast vooral bedoeld als handelingsgericht instrument, dat een bijdrage kan leveren aan het opstellen van doelen en het inrichten van onderwijs-zorgarrangementen. De ZO! bestaat uit 15 items die ieder gescoord kunnen worden in drie schalen: Taakgericht gedrag, Zelfbewustzijn en reflectie, en Interactie in de klas.

 

 

 

 

De items zijn zoveel mogelijk geformuleerd in termen van concreet, waarneembaar gedrag. De formulering van de items is bepaald op basis van constructen uit de literatuur, ervaringen van leerkrachten die leerlingen begeleiden in onderwijs-zorgarrangementen en onderwijskundigen en andere experts ‘in het veld’. Vervolgens zijn op basis van psychometrisch onderzoek bij conceptversies van de lijst items hernoemd, verwijderd of samengevoegd. De schaalverdeling is op basis van factoranalyse tot stand gekomen.In hoofdstuk 4 van de handleiding wordt de theoretische onderbouwing van de ZO! gegeven en wordt ingegaan op het begrip zelfregulatie, de ontwikkeling van zelfregulatie en interventies om zelfregulatie te beïnvloeden.

 

Om de psychometrische eigenschappen van de ZO! vast te stellen is deze onderzocht bij 199 leerlingen van de (PI-)scholen De Hondsberg, De Piloot en De Brug. Op deze wijze konden uitspraken gedaan worden over de factorstructuur, de betrouwbaarheid, de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid en de validiteit van de schalen. In hoofdstuk 5 van de handleiding wordt hier uitgebreid op ingegaan. De factorstructuur van de ZO! heeft een redelijke fit en het bestaan van drie onderliggende factoren wordt bevestigt. De betrouwbaarheid van de drie factoren is goed. De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid is voor bijna alle items redelijk tot goed. Wel is het belangrijk om leerkrachten te instrueren en trainen in het gebruik van de vragenlijst om eenduidigheid in beoordeling te bewerkstelligen. De begripsvaliditeit (meet de ZO! wat hij beoogt te meten) is getoetst met de Leervoorwaardentest (LVT) en de BRIEF (Vragenlijst voor Executieve functies). Hieruit komt naar voren dat er positieve aanwijzingen zijn voor de begripsvaliditeit van de ZO!

lees minder
Debbie Ruijs
IB-er, De Sterrenkijker te Uden
Vorig schooljaar vulden we de ZO! in voor enkele zorgleerlingen, voorafgaand aan een leerlingbespreking. De leerkrachten ervaarden dit als zeer prettig; het gaf inzicht in of bevestiging van het beeld dat wij hadden van de leerlingen. We besloten vervolgens de ZO! voorafgaand aan de OPP besprekingen voor alle leerlingen in te vullen. Dit helpt de leerkrachten bij het schrijven van de OPP’s, omdat ze al heel concreet het gedrag van leerlingen hebben bekeken en geregistreerd. Daarnaast is het een hulpmiddel bij het formuleren van concrete leerlingdoelen in het OPP.
toon op kaart
Cindy van der Putten
Orthopedagoog
Wij werken sinds 2016/17 met de ZO! en zijn daar ontzettend blij mee. Het geeft de leerkracht inzicht en houvast. Inmiddels hebben we de ZO! zelf uitgebreid met werkkaarten, vaardighedenlijsten en methodes. De ZO! loopt als rode draad door De Kolibrie.
Marianne van Etten
Onderwijsadviseur/begeleider
Onze school heeft de school gekozen om ZO! om de ontwikkeling van kinderen rondom zelfregulatie in beeld te brengen. We hebben de ZO! opgenomen in het vaststellen van de OPP’s. De onderwijsbegeleiders gebruiken ZO! om met de leerkrachten die zij begeleiden in gesprek te gaan. We hebben zelf aansluitende hulpkaartjes ontwikkeld om praktisch te werken aan eigenaarschap vanuit onze leerfases m.b.v. ZO!.

Wie kan jou hier nog meer over vertellen

Downloads

Handleiding ZO! Inkijkexemplaar
In de handleiding wordt uitgelegd op welke manier de ZO! gebruikt kan worden en worden concrete handelingsadviezen gegeven
ZO! Observatielijst en scoringsformulier in Excel
Dit is het invulblad en het scoringsblad van de ZO!
Profiel ZO! in BergOp
De ZO! is ook beschikbaar in BergOp. Resultaten van de ZO! worden op deze manier in BergOp weergegeven. BergOp is een webbased programma voor Routine Outcome Monitoring en praktijkgestuurd effectonderzoek in zorg en onderwijs.
KAP_van observeren tot stimuleren
In 2017 is in Kind en Adolescent Praktijk een artikel verschenen over de ZO!. Dit artikel geeft een goed beeld wat de ZO! leerkrachten kan bieden.
Klasseapart_Waar staat de leerling
In 2017 is in Klasse apart een artikel verschenen over hoe de ZO! wordt gebruikt bij de Kolibri in Soest.
Dit project is een samenwerking tussen De Hondsberg, CED-groep, PI-school De Brug en Praktikon
Uitgevoerd op diverse locaties
Aan het project zijn de volgende personen verbonden:
  • Drs. Karel Smeets is orthopedagoog in het voortgezet onderwijs en onderzoeker in Observatiecentrum en Pedologisch Instituut De Hondsberg.
  • Drs. Roel Kooijmans is psycholoog en coördinator Onderzoek en Ontwikkeling bij De Hondsberg/Koraalgroep.
  • Tamara Wally, MSc is onderwijs- en ontwikkelingspsycholoog en ontwikkelaar bij de CED-Groep.
  • Dr. Coleta van Dam is pedagoog, gespecialiseerd in praktijkgestuurd onderzoek en senior onderzoeker bij Praktikon.
  • Drs. Peggy Tan is schoolpsycholoog bij PI De Brug.
  • Maxine van Aert is orthopedagoog in opleiding bij De Hondsberg.